არჩილ გამზარდია - ოპოზიციური ერთობა სიყალბის კონსტრუირებაა, ადამიანები არ იცვლებიან, კომპრომისის უნარი მათ არასდროს გამოუხატავთ

Front News-თან ინტერვიუში პოლიტიკური ფილოსოფიის დოქტორი არჩილ გამზარდია საქართველოში მიმდინარე აქტუალურ პოლიტიკურ პროცესებს აფასებს. ექსპერტი სკეპტიკურად უყურებს ოპოზიციური ერთობის პერსპექტივას და მას "ხელოვნურ მანიპულაციად" მიიჩნევს, რომელსაც იდეოლოგიური საფუძველი აკლია. გამზარდია ასევე ეხება ხელისუფლების ბოლოდროინდელ ინიციატივებს - პოლიტიკურ დებატებსა და ფასების რეგულირების მცდელობას და მათ "სახელისუფლებო სიმულაციას" და "მდარე ხარისხის პოპულიზმს" უწოდებს, რაც მისი აზრით, მხოლოდ ძალაუფლების კონცენტრაციასა და ამომრჩევლის შეცდომაში შეყვანას ემსახურება.

- ოპოზიცია ბოლო დღეების განმავლობაში, მას შემდეგ, რაც ციხე დატოვა ზურაბ ჯაფარიძემ და ახლა გიორგი ვაშაძემ, საუბრობს იმაზე, რომ ოპოზიციის გაერთიანება უნდა მოხდეს. ამაზე ისაუბრა მიხეილ სააკაშვილმაც სასამართლოში სიტყვით გამოსვლისას. მაგალითად, გიგი თევზაძემ განაცხადა, რომ კონკრეტული გეგმის შემუშავებაც ხდება, როგორ უნდა ებრძოლონ ამ ხელისუფლებას. რა შანსი და შესაძლებლობა აქვს ახლა ოპოზიციას იმისთვის, რომ გაერთიანებით ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური რეალობა შეიცვალოს?

- დავიწყოთ იქიდან, რომ ამ გაერთიანების იდეას უდიდეს შემთხვევაში ფორმალური და დეკლარაციული ხასიათის მოწოდებები აქვს. იდეაში, შედარებით განვითარებულ პოლიტიკურ ცხოვრებაში, ეს თეორიულადაც არ არის დადებითი, რადგან ძალიან ახლოს არის პოლიტიკური კარტელის ფუნქციასთან. დავანებოთ თავი ამ ყველაფერს და პრაქტიკულ კონტექსტზე ვთქვათ — მსგავსი ტიპის გაერთიანება რა ფაქტორზე უნდა იყოს დაფუძნებული? ეს უნდა იყოს ან ელექტორალურ ფაქტორზე, ან იდეოლოგიურზე. ჩვენს შემთხვევაში იდეოლოგიური ფაქტორი იმდენად ურთიერთსაწინააღმდეგოა, რომ როგორ უნდა წარმოვიდგინოთ, "კონსერვატორი“ და "რესპუბლიკელი“ გაერთიანდეს? მემარცხენე და მემარჯვენე გაერთიანდეს? ლიბერტარიანელი და სოციალისტი? ეს სიყალბის კონსტრუირებაა და მეორე მხრივ, შეუძლებელიცაა.

ელექტორალური თვალსაზრისითაც ეს გაერთიანებები საფრთხილოა, რადგან თუ წვრილ პარტიებთან ელექტორალური საფუძველი აქვს, ის მათ შთანთქავს ხოლმე. ამიტომ საერთო მათ იმდენად არაფერი აქვთ. ამ ყველაფერს კი პერსონიფიცირებული ფაქტორები დავამატოთ, სადაც პოლიტიკური სუბიექტები ჩვენთან მეტისმეტად ნეგატიურად არიან განწყობილები. ხშირ შემთხვევაში ეს პერსონალური ურთიერთობები სიძულვილზე უფრო არის ორიენტირებული. კოალიციები იყო მაქსიმუმი, რამაც შეძლო არსებობა. შეიძლება ასეთი ლოგიკით გაერთიანებაც მოხდეს დამარცხებულების გამარჯვებულის წინააღმდეგ გაერთიანება.

- ხელისუფლება ამბობს, რომ ოპოზიცია ახლა გადარჩენის ინსტინქტით უფრო მოქმედებს, ვიდრე რაიმე სხვა იდეის გამო გაერთიანების სურვილით. რადგან ოპოზიცია მძიმე მდგომარეობაშია და არ გაამართლა მათმა არცერთმა ტაქტიკამ, იძულებულები არიან, რაღაც გამოსავალი იპოვონ, რათა ოპოზიციურ ფლანგზე არსებობა გააგრძელონ. როგორ ფიქრობთ, ხელისუფლების არგუმენტები არის თუ არა საფუძვლიანი?

- ეს ყველაფერი საქართველოს პოლიტიკურ სივრცეში იმდენად გადაცვეთილი სიტუაციაა, რომ ათწლეულების განმავლობაში ამაზე იყო აგებული. ერთადერთი, რაც გვახსოვს, ეს იყო 2012 წლის პრეცედენტი, როდესაც იმ დროისთვის ახალმა სუბიექტმა ყველაფერი შთანთქა და თავის თავში ყველაფერი წარმოადგინა. მგონია, რომ ხელოვნურად ცდილობენ რაღაცის შექმნას. უნდათ ჩვენება, რომ აი, პოლიტიკური იმედები გაჩნდეს ანტისახელისუფლებო სივრცეში.

თუმცა ადამიანები არ იცვლებიან, ისევ ის ოპოზიცია და ისევ ის პოლიტიკური ლიდერები არიან. მათ უნდათ, კომპრომისის უნარი გაუჩნდეთ საკუთარ თავში, რისი იმედიც არ მაქვს — ეს ადამიანები კომპრომისის უნარს არასდროს გამოხატავენ. როგორც წესი, ჩნდება ხოლმე მოწოდებები: „გავერთიანდეთ, გავერთიანდეთ“ და როგორც კი შიგნით კომპრომისების აუცილებლობა ჩნდება, მაშინვე იწყება ისევ დაშლა და დაპირისპირება. საბოლოო ჯამში ვიღებთ იმას, რომლის ბოლო ვერსიაც 2025 წლის თვითმმართველობის არჩევნებზე ვნახეთ.

- ბოლო დღეების განმავლობაში, ნათლისღების დღესასწაულთან დაკავშირებით, გაჩნდა გარკვეული მოლოდინი, რომ პრეზიდენტი მიხეილ ყაველაშვილი აქციების დროს დაკავებულ "სინდისის პატიმრებს" შეიწყალებდა, თუმცა მოლოდინი არ გამართლდა. როგორ ფიქრობთ, რატომ არ მიიღო ხელისუფლებამ შეწყალების გადაწყვეტილება და საიდან გაჩნდა საერთოდ ეს მოლოდინი?

- დიახ, მეც ნამდვილად არ ვიცი, საიდან გაჩნდა ეს მოლოდინი და რა იყო ამის მიზეზი. რის გამო უნდა მიეღო ყაველაშვილის ხელით მმართველ გუნდს მსგავსი გადაწყვეტილება? კი ბატონო, ერთის მხრივ ხელისუფლებისთვის ამ ადამიანების ციხეში ყოფნა ტვირთია. "გაშავების“ კამპანიის დიდი ძალისხმევის მიუხედავად, ეს ადამიანები ვერ არიან გაშავებულები. მე ვერ ვიგებ, რა უნდა ყოფილიყო ის ფაქტორი, რის გამოც ხელისუფლება ამ ადამიანების შეწყალებას გადაწყვეტდა. მაშინ უნდა ყოფილიყო ისეთი ზეწოლა და წნეხი ხელისუფლებაზე, რომ ის იძულებული გამხდარიყო, ეს ხალხი მოეშორებინა.

ხელისუფლება ფიქრობს, ეს ხალხი რომ გაათავისუფლოს, ისევ იგივე კამპანია შეიძლება დაიწყოს და ისინი ისევ აქციების რეჟიმში დაბრუნდნენ. ამიტომ, ხელისუფლება სადღაციდან იძულებული უნდა ყოფილიყო, რომ ეს გადაწყვეტილება მიეღო - ან ქვეყნის გარედან, ან შიგნიდან, ან მას ამის პოლიტიკური მიზანშეწონილობა უნდა ჩაეთვალა. ხელისუფლებას არცერთი ეს გარემოება არ ჰქონდა. ამიტომ, მე არ მგონია, ეს თემა ასე მარტივად დათმოს. ასეთ დროს ე.წ. მესამე მხარე ჩნდება ხოლმე, რომელიც ცდილობს კომპრომისის ორგანიზებას. შედარებით დემოკრატიულ ქვეყნებში შესაძლოა, ეს პრეზიდენტი ყოფილიყო, ჩვენთან ასე არ არის. ეს შესაძლოა, ასევე ყოფილიყვნენ აზრის ლიდერები და ემუშავათ, როგორც შუამავლებს. ასევე, ყოფილიყვნენ რელიგიური ჯგუფები და ეკლესია, თუმცა ამის პირობა არც აქ ჩანს. ამიტომ ხელისუფლებას არც იძულებითი ვალდებულება აქვს და არც ხედავს იმას, რომ კომპრომისზე უნდა წავიდეს. ვფიქრობ, აქაც რაღაც საიმიჯო კამპანიასთან გვაქვს საქმე, რომ ხელისუფლება ისევ ნეგატიურ კონტექსტში წარმოჩენილიყო. მე ვფიქრობ, ამასაც არანაირი პოლიტიკური დანიშნულება არა აქვს, რადგან ხელისუფლების მიმართ ვისაც ნეგატიური განწყობა აქვს, ის უკვე ბოლომდეა ჩამოყალიბებული და ეს დამატებით პოლიტიკურ დივიდენდს ოპოზიციას არ მოუტანდა.

- პრემიერმა ირაკლი კობახიძემ მედიასივრცეში დებატების დაბრუნების იდეა გააჟღერა. ამას ოპოზიცია სხვადასხვანაირად შეხვდა. ნაწილმა ეს გამოწვევა მიიღო, ნაწილი კი მიიჩნევს, რომ ეს არის „ოცნების“ სატყუარა, რათა ოპოზიცია საჯაროდ კიდევ უფრო დააშარჟოს და დასაცინი გახადოს. როგორ უყურებთ პრემიერის ამ იდეას?

- მე ამას, როგორც სახელისუფლებო სიმულაციას, ისე აღვიქვამ. თუ ოპოზიციასთან დებატებზეა საუბარი ან ანალიტიკოსებზე, ისინიც კი დაბლოკილები არიან სახელისუფლებო მედიაში. მაშინ, როცა შესაძლოა, ჩვენ არ ვიყოთ არცერთ პოლიტიკურ ჯგუფს მიკუთვნებული და არც რადიკალური განცხადებების ავტორები - სადაც ასეთი ადამიანები ჰყავს ხელისუფლებას დაბლოკილი, სხვა რაზე შეიძლება იყოს საუბარი? ეს ფსევდოდემოკრატიული იდეაა, რომელიც კობახიძემ გააჟღერა. კობახიძეს ოპოზიციაზე ისეთები აქვს ნათქვამი - ოპოზიციას „დიფ სთეითს“ უწოდებენ, გამყიდველებს, აგენტურას, რაღაც სხვა ქვეყნის მისიით მოქმედ ადამიანებს - თუ ესენი ასე ხედავენ მათ ოპონენტ მხარეებს, მით უმეტეს ოპოზიციურ ჯგუფებს, რაზე შეიძლება იდებატონ? მე რომ ვიყო მმართველი პარტიის მხარდამჭერი, ვიკითხავდი: ამ ადამიანებთან რაზე გაქვს სადებატო? თუ ეს ხალხი ქვეყნის მტერი და აგენტურაა, მათთან რაზე შეიძლება ისაუბრონ?

ამიტომ დებატს თავისი პირობა სჭირდება. მეორე მხრივ, ახლა პარტია ვისაც ჩათვლის საჭიროდ, იმას გაუშვებს დებატებზე. ეს ყველაფერი დეკლარაციული მანიპულაციაა, რადგან უნდათ ოპოზიციამ გააკეთოს ისეთი განცხადებები, რომელიც ხელისუფლებას წარმოაჩენს მხარედ, რომელიც ოპოზიციას სთავაზობს დებატებს, მაგრამ ისინი უარს აცხადებენ.

- ხელისუფლებამ ასევე დღის წესრიგში ქვეყანაში არსებული ფასების ზრდის საკითხი შემოიტანა. მმართველ გუნდში აცხადებენ, რომ სადღაც აპრილიდან ფასების დაწევა უკვე შესაძლებელია. საკანონმდებლო დონეზეც რომ გახდეს საჭირო, ამასაც გააკეთებენ. რა სახის აქტიურობაა ეს ხელისუფლების მხრიდან? როგორც ოპოზიცია ამბობს, ეს არის წმინდა წყლის სპეკულაცია, რომ ხელისუფლებამ საზოგადოებაში რეიტინგი აიმაღლოს. ზოგი ფიქრობს, რომ ეს ისევ შიდა კლანური დაპირისპირების გაგრძელებაა.

- ესეც, პრინციპში, ბანალური მანიპულაციის პროცესი მგონია. 14 წელია, "ქართული ოცნება" მმართველი სუბიექტია: აქედან 2016 წელს - საკონსტიტუციო უმრავლესობით, 2020 წელს - საპარლამენტო უმრავლესობით, 2024 წელსაც - საპარლამენტო უმრავლესობით. ეკონომიკურ პოლიტიკას ქვეყანაში ხელისუფლება წარმართავს. თუკი ამ ხნის განმავლობაში ფასები ისე "გაეპარათ“, რომ ხელისუფლების ჩარევაა საჭირო, ამ შემთხვევაში მაშინ უნდა განაცხადონ, რომ მმართველი სუბიექტები მთელი ამ წლების განმავლობაში ძალიან ცუდად მუშაობდნენ.

მეორე მხრივ, ზოგიერთი განცხადება, რაც პრემიერის მხრიდან გაკეთდა ფასების მატებასთან დაკავშირებით — მე არ ვარ ეკონომისტი და ფინანსისტი, მაგრამ ამას არ სჭირდება სპეციალური ცოდნა, პრემიერის განცხადებებში მდარე ხარისხის პოპულიზმი რომ დავინახოთ. ზოგადი, ზედაპირული განათლებაც კი საკმარისია. მესამე, აქ არის პოლიტიკური კონტექსტიც, როცა ძალაუფლების კონცენტრაციის პრინციპს აქვს ადგილი. ქვეყნები, სადაც ფასებს ქმნის არა ბაზარი, არამედ ხელისუფლება, ეს ქვეყნები, როგორც წესი, ავტორიტარულია. ჩვენ ვიცით ასეთი მაგალითები, როგორც ბელარუსის შემთხვევაში, ასევე ირანში და ვენესუელაში. ამიტომ, ეს არის ძალაუფლების კონცენტრაციის ნაწილი, ხოლო როცა ამომრჩეველი და მოსახლეობა ვერ ფლობს საკმარის ცოდნას, შესაძლოა, ეს სიმულაციები მისთვის მისაღები გახდეს. ამ შემთხვევაში კი პროცესი პოლიტიკური პოპულიზმის რეჟიმში გადადის.

ელზა პაპოშვილი