"რაც ქალაქმა დაიმახსოვრა“ - აშოტ მათეოსიანი, ადამიანი თეატრის კულისებიდან

"რაც ქალაქმა დაიმახსოვრა“ - Front News-ის მულტიმედიური დოკუმენტური პროექტია ქალაქის მეხსიერებაზე. იმაზე, რომ ქალაქი მხოლოდ სივრცე არ არის. ის არის ცოცხალი არქივი, სადაც დრო არ ქრება, არამედ ფორმას იცვლის და სხვანაირად აგრძელებს არსებობას - ქუჩებში, კედლებში, ფანჯრებში, ხმებში და იმ ადამიანებში, რომლებიც ამ ისტორიებს მომავლისთვის ინახავენ.

თეატრს საკუთარი მეხსიერება აქვს - სცენაზე წარმოთქმული სიტყვების, მსახიობების ნაბიჯების, ფარდის გახსნის, აპლოდისმენტების, წარმოდგენის დასრულების შემდეგ ჩამოწოლილი სიჩუმის.

აქ ათწლეულების განმავლობაში იცვლებიან მსახიობები, რეჟისორები, სპექტაკლები და ეპოქები. იბადებიან ახალი პერსონაჟები, სრულდება წარმოდგენები, ცარიელდება დარბაზი და მეორე დღეს ყველაფერი თავიდან იწყება.

მაგრამ თეატრის ისტორია მხოლოდ სცენაზე არ იქმნება. მის მიღმა არსებობს სხვა სამყარო - სახელოსნოები, სამუშაო მაგიდები, ძველი ხელსაწყოები და ადამიანები, რომელთა სახელებიც თეატრის აფიშებზე არ იწერება, თუმცა მათი შრომა ყოველი წარმოდგენის ნაწილია.

აშოტ მათეოსიანი სწორედ ერთ-ერთი ასეთი ადამიანია, რუსთაველის ეროვნული თეატრის მეწაღე, რომელმაც თავისი ცხოვრების ათწლეულები სცენური ფეხსაცმლის შექმნას მიუძღვნა. ადამიანი, რომლის სახელი მაყურებელს შესაძლოა, არასოდეს სმენია, მაგრამ მის მიერ დამზადებული ფეხსაცმლით სცენაზე არაერთი თაობის მსახიობს გაუვლია.

მისთვის ფეხსაცმელი მხოლოდ ტყავი, ძაფი და ლანჩა არასოდეს ყოფილა, ეს იყო პერსონაჟის ნაწილი, ნაბიჯი, რომლითაც მსახიობი სცენაზე პირველად გამოდიოდა, მოძრაობა, რომელიც წარმოდგენის ნაწილად იქცეოდა და შრომა, რომელიც მაყურებლის თვალისთვის უხილავი რჩებოდა.

ათწლეულების განმავლობაში აშოტ მათეოსიანი იქ იყო, სადაც თეატრის ისტორია სცენის მიღმა იქმნებოდა. პატარა სახელოსნოში, სამუშაო მაგიდასთან, ფეხსაცმელებსა და ხელსაწყოებს შორის. იქ, სადაც თითოეული ახალი სპექტაკლი ახალ სამუშაოს იწყებდა, ყოველი დასრულებული ფეხსაცმელი კი სცენაზე საკუთარ ცხოვრებას აგრძელებდა.

მის თვალწინ იცვლებოდა თეატრი. ერთი თაობა მეორეს უთმობდა ადგილს. იცვლებოდა დრო, იცვლებოდნენ ადამიანები, იცვლებოდა წარმოდგენები. ის კი კვლავ საკუთარ საქმეს აკეთებდა - ქმნიდა ფეხსაცმელს იმ პერსონაჟებისთვის, რომლებსაც მაყურებელი წლების შემდეგაც გაიხსენებდა.

ზოგი ფეხსაცმელი გაცვდა, ზოგი ძველი სპექტაკლის ნაწილად დარჩა, ზოგის ისტორია კი მხოლოდ იმ ადამიანებს ახსოვთ, რომლებმაც ისინი საკუთარი ხელით შექმნეს.

თეატრის მეხსიერება ხომ მხოლოდ ფოტოებსა და საარქივო ჩანაწერებში არ ინახება. ზოგჯერ ის ადამიანების ხელებშია - მოძრაობებში, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში არ იცვლება, გამოცდილებაში, რომელსაც ვერც ერთი სახელმძღვანელო სრულყოფილად ვერ გადმოსცემს.

მაგრამ აშოტ მათეოსიანის ისტორია მხოლოდ წარსულზე არ არის - მის გვერდით დღეს შვილი მუშაობს, იმავე პროფესიით, იმავე საქმით, იმავე სახელოსნოში. იქ, სადაც მამის ცხოვრების დიდი ნაწილი გავიდა, შვილი საკუთარ პროფესიულ ისტორიას აგრძელებს. ერთი თაობის გამოცდილება მეორის ხელებში გადადის.

მამის მიერ ნასწავლი მოძრაობები შვილის ყოველდღიურობად იქცევა. წლების განმავლობაში დაგროვებული ცოდნა აღარ რჩება მხოლოდ ერთი ადამიანის საკუთრებად - ის გრძელდება, იცვლება და ახალ სიცოცხლეს იძენს.

ამ სახელოსნოში წარსული და აწმყო ერთმანეთის გვერდით არის, აქ დრო მხოლოდ წლების რაოდენობით არ იზომება. იზომება დამზადებული ფეხსაცმელებით, სცენაზე გადადგმული ნაბიჯებით, ადამიანებით, რომლებიც მოდიოდნენ და მიდიოდნენ და იმ საქმით, რომელიც კვლავ გრძელდება.

აშოტ მათეოსიანის პროფესიული გზა რუსთაველის თეატრის ისტორიის არაერთ ათწლეულს მოიცავს. ამ ეპიზოდისთვის მთავარი მხოლოდ მისი პროფესიული ბიოგრაფია არ არის. მთავარია ადამიანი, რომელმაც ცხოვრების დიდი ნაწილი თეატრის კულისებში გაატარა. ადამიანი, რომლის შრომაც სცენაზე ჩანდა, თუმცა თავად ხშირად უხილავი რჩებოდა. მამა, რომლის გამოცდილებაც დღეს საკუთარი შვილის ხელებში აგრძელებს არსებობას და ისტორია, რომელიც გვახსენებს, რომ ადამიანის დატოვებული კვალი ყოველთვის თვალსაჩინო არ არის.

ზოგჯერ ის სცენაზე გადადგმულ ნაბიჯშია, ზოგჯერ - ძველი სახელოსნოს კედლებში, ზოგჯერ კი შვილის ხელებში, რომლებიც მამის დაწყებულ საქმეს აგრძელებენ.

ქალაქი ხომ მხოლოდ ის არ არის, რასაც ვხედავთ, ქალაქი იმ ადამიანების ისტორიებიცაა, რომლებიც მის კულტურას ყოველდღიური შრომით ქმნიდნენ. ადამიანები, რომლებიც ხშირად კადრს მიღმა რჩებოდნენ, მაგრამ რომელთა გარეშე ბევრი რამ ისეთი ვერ იქნებოდა, როგორიც დღეს გვახსოვს.

და როცა თეატრის ფარდა კვლავ გაიხსნება, მსახიობი სცენაზე გამოვა და დარბაზში პირველი ნაბიჯების ხმა გაისმის, ამ ნაბიჯების უკან ისევ იქნება ისტორია, რომელიც მაყურებელმა შეიძლება არც იცოდეს.

ისტორია ერთი მეწაღის და მისი შვილის შესახებ, ისტორია ხელობისა, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა, ისტორია იმისა, რომ ზოგჯერ ადამიანის ცხოვრების გაგრძელება მის მიერ შექმნილ ნივთებში კი არა, იმ ადამიანშია, რომელსაც საკუთარი ცოდნა გადასცა, რადგან თეატრში ფარდა ყოველ საღამოს ეშვება, მაგრამ არსებობს ისტორიები, რომლებიც ფარდის დაშვების შემდეგაც გრძელდება.

პროექტის ავტორი: ლუკა ცარციძე
აღმასრულებელი პროდიუსერი: რაულ ქირია
ოპერატორი: ბექა ჯორჯიაშვილი

©️ Front News