გმირი ქალაქები – რა ხდება ახლა უკრაინის ქალაქებში, რომლებიც რუსი ოკუპანტების პირველი სამიზნეები გახდნენ

უკრაინაში დიდი ომის დაწყებიდან 10 გმირი ქალაქი გამოჩნდა. ამ ქალაქებმა პირველებმა გადაიტანეს რუსული ჯარების დარტყმა და მათი მცხოვრებლები უშიშრად დადგნენ თავიანთი სამშობლოს დასაცავად და დაეხმარნენ მტრის წინსვლის შეჩერებას.

 

2022 წლის მარტში პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ დააწესა საპატიო წოდება “უკრაინის გმირი ქალაქი“ 10 დასახლებისთვის, რომლებიც სრულმასშტაბიანი შეჭრის პირველივე დღიდან რუს ოკუპანტებს ებრძოდნენ.

 

ეს სტატუსი მიიღეს – ბუჩამ, ირპენმა, ჰოსტომელმა, ნიკოლაევმა, ოხტირკამ, ვოლნოვახამ, მარიუპოლმა, ხარკოვმა, ხერსონმა, ჩერნიგოვმა, როგორც “შეიარაღებული აგრესიის მოგერიების დროს გამოვლენილი მოქალაქეების გმირობის, მასობრივი გმირობისა და სიმტკიცის ნიშნად”.

 

გმირი ქალაქები მნიშვნელოვნად დაზარალდნენ რუსეთის თავდასხმებით, ზოგიერთი მათგანი კი ოკუპაციას გადაურჩა. მარიუპოლი და ვოლნოვახა თითქმის განადგურდა და დღემდე რჩება მტრის ჯარების კონტროლის ქვეშ.

 

აღსანიშნავია, რომ ადრე უკრაინაში ოთხი ქალაქი იყო “გმირის“ სტატუსით: კიევი, ქერჩი, ოდესა, სევასტოპოლი. მათ ეს წოდება სსრკ-ში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მიიღეს.

 

ბუჩა – რუსული დანაშაული კაცობრიობის წინააღმდეგ

 

კიევის რეგიონის ამ ქალაქის სახელი მთელმა მსოფლიომ რუსი ოკუპანტების ომის დანაშაულის – მშვიდობიანი მოსახლეობის მასობრივი მკვლელობის გამო გაიცნო.

 

ბუჩა ოკუპაციის ქვეშ იმყოფებოდა 28 დღის განმავლობაში – 2022 წლის 3 მარტიდან 31 მარტამდე. ამ ხნის განმავლობაში რუსმა ოკუპანტებმა გაანადგურეს მისი ინფრასტრუქტურა, დაბომბვით დაანგრიეს სახლები, აწამეს და დახოცეს ხალხი.

 

ქუჩა, რომელიც ბუჩას ირპენთან აკავშირებს, რუსული სამხედრო ტექნიკის სასაფლაოდ იქცა. იმისთვის, რომ ოკუპანტები კიევისკენ არ წასულიყვნენ, უკრაინელმა დამცველებმა ქალაქში პირველი ბრძოლის დროს დაამარცხეს მტრის კოლონა. ამ დამწვარი ტექნიკის ფოტოები მთელ მსოფლიოში გავრცელდა და ბუჩას განთავისუფლების შემდეგ მსოფლიომ იხილა ქუჩებში მოკლული ადამიანების სხვა შემზარავი ფოტოები. რუსმა სამხედროებმა 400-ზე მეტი ადამიანი აწამეს და მოკლეს.

 

დეოკუპაციის შემდეგ დაიწყო დანგრეული შენობების რესტავრაცია, ელექტროენერგია, გაზი და წყალი სწრაფად დაუბრუნდა ქალაქს. უცხოელ პარტნიორებთან ერთად ქალაქში გარემონტდა 100-ზე მეტი სახლი.

 

ჰოსტომელი – სახლი “მრიასთვის”

 

ურბანული ტიპის დასახლება ჰოსტომელი იყო ერთ-ერთი ყველაზე საშიში ადგილი კიევის რეგიონისთვის ბრძოლებში. ოკუპანტები ცდილობდნენ დაემორჩილებინათ ჰოსტომელი, ბუჩა და ირპენი, რათა ალყა მოექციათ დედაქალაქში.

 

ყველაზე სასტიკი ბრძოლები ჰოსტომელის აეროპორტში გაიმართა. მტრის იქ დაშვებისას განადგურდა მსოფლიოში ყველაზე დიდი და მძლავრი სატრანსპორტო თვითმფრინავი Mriya.

 

ქალაქის მცხოვრებლები მუდმივი ცეცხლის ქვეშ იმყოფებოდნენ, წყლის, მედიკამენტების და ევაკუაციის შესაძლებლობის გარეშე. ჰოსტომელის ნაწილი ოკუპანტების კონტროლის ქვეშ იყო, მაგრამ უკრაინელმა სამხედროებმა კონტრშეტევების სერია განახორციელეს და 2022 წლის 1 აპრილისთვის დასახლებული პუნქტი მთლიანად განთავისუფლდა.

 

ირპენი – კიევის რეგიონისთვის ბრძოლების ეპიცენტრი

 

ირპენის ქუჩებში სატანკო ბრძოლები მიმდინარეობდა და საჰაერო დარტყმები განხორციელდა მთელ ქალაქში. ქალაქელები ცხოვრობდნენ გათბობისა და გაზის გარეშე და საჭმელს ქუჩის კოცონებზე ამზადებდნენ. ოკუპანტები ბომბავდნენ იმ გზებს, რომლითაც ქალაქის მცხოვრებლები ევაკუაციას ცდილობდნენ.

 

2022 წლის 6 მარტს მტრის ჯარებმა ცეცხლი გაუხსნეს ლტოლვილთა კოლონას ხიდთან გზაჯვარედინზე ირპენსა და ბუჩას შორის. ის უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა ააფეთქეს მტრის წინსვლის თავიდან ასაცილებლად. ხალხი იძულებული გახდა ხიდის ნანგრევების ქვეშ დამალულიყო.

 

2022 წლის 26 მარტს ირპენი გაათავისუფლეს, დაიწყო ქალაქის აღდგენა. ახალი ხიდი გაიხსნა, დანგრეულის ნაწილი კი მემორიალის ნაწილი უნდა გახდეს.

 

ნიკოლაევი – უძლეველი ქალაქი სამხრეთით

 

სრულმასშტაბიანი შეჭრის პირველივე დღიდან რუსებმა დაიწყეს ნიკოლაევის მახლობლად მდებარე სამიზნეების შეტევა. ქალაქის აღების მცდელობისას მტერმა სცადა დესანტის გადასხმა, თავდასხმა არტილერიით, ცდილობდნენ ტანკებით გადაადგილება და აეროპორტის კონტროლი, თუმცა უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა მოიგერიეს დამპყრობლები და გააძევეს ისინი ქალაქიდან.

 

მტერი განაგრძობდა სამოქალაქო და ინფრასტრუქტურულ ობიექტებზე რაკეტებითა და არტილერიით შეტევას. დნეპრი-ნიკოლაევის წყალმომარაგების დაბომბვის გამო ნახევარმილიონიანი ქალაქი სასმელი წყლის გარეშე დარჩა. შემდგომში  წყალმომარაგების სისტემის აღდგენა დაიწყო

 

2022 წლის 29 მარტს რაკეტა მოხვდა ნიკოლაევის რეგიონალური სახელმწიფო ადმინისტრაციის შენობას და გაანადგურა ცენტრალური მონაკვეთი პირველიდან მე-9 სართულამდე. მთლიანობაში, ნიკოლაევის რეგიონში დაზიანდა 100-ზე მეტი კულტურული ინფრასტრუქტურული ობიექტი, მათ შორის რეგიონალური მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი, კულტურის სასახლე, თეატრი და სხვა.

 

ოხტირკა – სტრატეგიული სიმაგრე

 

ოხტირკა არის ქალაქი სუმის რეგიონში, რომელიც ყველაზე მეტად დაზარალდა რუსეთის თავდასხმებისგან. ოკუპანტები მას მძიმე არტილერიით ურტყამდნენ და 30 დღის განმავლობაში ბომბებს ყრიდნენ. განადგურდა თბოელექტროსადგური, ნავთობის საცავი და ასობით საცხოვრებელი კორპუსი, განადგურდა მერია და ცენტრალური უნივერმაღები.

 

ქალაქისთვის ბრძოლების დროს რუსმა ჯარებმა მთლიანად გაანადგურეს მე-19 საუკუნის არქიტექტურული ძეგლი, ოხტირკას რკინიგზის სადგურის უძველესი შენობა. ასევე მნიშვნელოვნად დაზიანდა ქალაქის ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმისა და სახალხო სახლის შენობები.

 

ქალაქის სტრატეგიული მდებარეობიდან გამომდინარე, მისი აღება რუსებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. ოკუპაციის დროს გაიხსნა პირდაპირი მარშრუტი პოლტავაში, მირგოროდში, გადიაჩში და შემდგომ კიევში, ასევე ხარკოვისკენ.

 

თუმცა, ოხტირკის მცხოვრებთა და თავდაცვის მებრძოლების თავდადების წყალობით, დამპყრობლებმა ვერ შეძლეს ამ მიმართულებით შეტევის გაგრძელება.

 

ადგილობრივი ბიუჯეტის სახსრებით ოხტირკაში გარემონტდა სახლები და ბინები დაზიანებული ფანჯრებით, კარებით და კედლებით. ხუთი მაღლივი კორპუსიდან ოთხი, რომელსაც მნიშვნელოვანი რესტავრაცია სჭირდებოდა, ხელახლა აშენდა.

 

ვოლნოვახამ დონეცკის რეგიონში დარტყმა პირველმა მიიღო

 

ვოლნოვახაში ომი 2014 წელს დაიწყო. რამდენიმე თვის განმავლობაში ქალაქი ე.წ. სახალხო რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ იყო, მაგრამ უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა ის უკრაინის კონტროლს დაუბრუნეს.

 

2022 წლის 24 თებერვალი ვოლნოვახა კვლავ ფრონტის ხაზზე აღმოჩნდა. ორი დღის განმავლობაში რუსული არმია წინ მიიწევდა ქალაქზე, უტევდა არტილერიითა და გამანადგურებელი ბომბდამშენებით.

 

დონეცკის რეგიონზე რუსეთის თავდასხმების მთავარი მიმართულება ვოლნოვახა გახდა. უკრაინელი სამხედროები ქალაქს იცავდნენ მანამ, სანამ მშვიდობიანი მოსახლეობის ევაკუაცია მიმდინარეობდა.

 

2022 წლის 11 მარტიდან ვოლნოვახა ოკუპირებულია რუსეთის ჯარების მიერ. ქალაქი თითქმის მთლიანად განადგურდა, ყველა ინფრასტრუქტურა და საცხოვრებელი სახლი დაინგრა.

 

ფოლადის მარიუპოლი

 

რუსულმა ჯარებმა მარიუპოლის ალყა დაიწყეს 2022 წლის 28 თებერვალს და რამდენიმე მიმართულებიდან ერთდროულად შეუტიეს.

 

უკრაინის თავდაცვის ძალებმა უკან დაიხიეს ქალაქში და მიუხედავად მტრის მნიშვნელოვანი რიცხვითი და ცეცხლსასროლი უპირატესობისა, იცავდნენ პერიმეტრს. თავდაცვის მხარდასაჭერად მარტ-აპრილში დაზვერვამ ჩაატარა 7 ოპერაცია გაძლიერების, საბრძოლო მასალის, მედიკამენტების მიწოდებისა და დაჭრილების ვერტმფრენით ევაკუაციის მიზნით. თუმცა, 1 აპრილისთვის ოკუპანტებმა ალყა შემოარტყეს მარიუპოლს და დაიწყეს წინსვლა ცენტრისკენ.

 

აპრილის ბოლოს, აზოვსტალის მეტალურგიული ქარხანა დარჩა უკრაინელი სამხედროების ერთადერთ დასაყრდენად მარიუპოლში და 20 მაისამდე იცავდნენ.

 

ქალაქი პრაქტიკულად განადგურდა სარაკეტო დარტყმებით და ბომბებით. რუსებმა ცინიკურად დაბომბეს საცხოვრებელი ადგილები, საავადმყოფოები და საგანმანათლებლო დაწესებულებები. 2022 წლის 16 მარტს, ძლიერი საჰაერო დარტყმით, ოკუპანტებმა გაანადგურეს მარიუპოლის დრამატული თეატრი, სადაც ხალხი დაბომბვისგან იმალებოდა. თავდასხმის შედეგად, მარიუპოლის საკრებულოს ცნობით, 300-მდე ადამიანი დაიღუპა.

 

ქალაქში მსხვერპლის ზუსტი რაოდენობის დადგენა შეუძლებელია, მარიუპოლში დაახლოებით 100 ათასი ადამიანი შეიძლებოდა დაღუპულიყო.

 

ამჟამად მარიუპოლი ოკუპირებულია. რუსი პროპაგანდისტები აცხადებენ, რომ გეგმავენ მის აღდგენას 2025 წლისთვის. ოკუპანტები მასობრივად ანგრევენ დაზიანებულ სახლებს, რითაც მალავენ თავიანთი დანაშაულის მტკიცებულებებს.

 

ხარკოვი – შეურყეველი, მუდმივი დაბომბვების მიუხედავად

 

ხარკოვის მცხოვრებლებმა პირველებმა გაიღვიძეს აფეთქებების ხმაზე 2022 წლის 24 თებერვლის დილით. ქალაქის აღება აგრესორის მთავარ მიზნებს შორის იყო. თუმცა, მტრის ჯარებმა ეს ვერ შეძლეს, ამიტომ გადავიდნენ მუდმივი დაბომბვის ტაქტიკაზე, ანადგურებდნენ ისტორიულ, კულტურულ ძეგლებს და საცხოვრებელ შენობებს.

 

ხარკოვი დღემდე განიცდის სარაკეტო თავდასხმებს. ქალაქის ცენტრი, სამხარეო სახელმწიფო ადმინისტრაციის შენობა თავისუფლების მოედანზე, არქიტექტურული ძეგლები, უნივერსიტეტები და სკოლები არაერთხელ მოხვდა ცეცხლის ქვეშ.

 

ერთ-ერთი ყველაზე დაზარალებული რაიონი ჩრდილოეთ სალტოვკაა. ომამდე აქ 300 ათასამდე ადამიანი ცხოვრობდა, თუმცა ოკუპანტების შემოსევის შემდეგ ამ ტერიტორიაზე არსებული შენობების დაახლოებით 70% განადგურდა ან დაზიანდა. მთლიანობაში ხარკოვში 5 ათასზე მეტი დაზიანებული სახლია, საიდანაც 500-ის აღდგენა შეუძლებელია.

 

ხერსონი სახლში “დაბრუნდა”

 

2022 წლის მარტის დასაწყისში ხერსონი რუსეთის ოკუპაციის ქვეშ მოექცა. ძალადობრივი დარბევის საშიშროების მიუხედავად, ადგილობრივმა მოსახლეობამ მოაწყო აქციები ლოზუნგებით „ხერსონი უკრაინაა“. სიმტკიცისა და გამბედაობისთვის ქალაქს 2022 წლის 6 მარტს “გმირის“ სტატუსი მიენიჭა.

 

ხერსონელები განთავისუფლებას ელოდნენ. ეს მოხდა 2022 წლის ნოემბერში უკრაინის შეიარაღებული ძალების წარმატებული კონტრშეტევითი ოპერაციის შედეგად. ოკუპანტებმა დატოვეს ქალაქი, მაგრამ დაიწყეს სარაკეტო ტერორი. ხერსონი თითქმის ყოველდღიურად ექვემდებარება რუსეთის თავდასხმებს. გარდა ამისა, გასულ ზაფხულს მისი რამდენიმე უბანი დაიტბორა რუსების მიერ კახოვკის ჰიდროელექტროსადგურის აფეთქების გამო.

 

ხერსონში ნგრევის მასშტაბები იზრდება. გასული შემოდგომის მონაცემებით დაზიანდა 2,5 ათასზე მეტი საცხოვრებელი კორპუსი, 145 ინფრასტრუქტურული ობიექტი, 5 უმაღლესი სასწავლებელი, 79 სკოლა და საბავშვო ბაღი.

 

ჩერნიგოვი – “ჩრდილოეთის კარიბჭე”, რომელიც მტერს არ დაემორჩილა

 

მტრის გეგმებში ჩერნიგოვის რეგიონს მიენიჭა “ჩრდილოეთის კარიბჭის” როლი. ამ მიმართულებით რუსეთის სახმელეთო ძალებს უკრაინის დედაქალაქისკენ ძირითადი ძალების დასახმარებლად სწრაფი წინსვლა მოუწიათ.

 

თავად ჩერნიგოვს უნდა ეთამაშა ლოგისტიკური ცენტრის როლი, საიდანაც საბრძოლო იარაღის ტრანსპორტირება მოხდება რკინიგზისა და გზის გავლით მდინარე დესნას გავლით.

 

ქალაქის მცხოვრებლების და სამხედროების წინააღმდეგობამ დაარღვია მტრის ყველა გეგმა, მაგრამ 2022 წლის მარტში ჩერნიგოვი კრიტიკულ სიტუაციაში იყო. თითქმის ალყაში მოქცეული, მუდმივი სარაკეტო თავდასხმებისა და საჰაერო დაბომბვის ქვეშ, ქალაქი ჰუმანიტარული კატასტროფის პირას აღმოჩნდა.

 

თუმცა ადგილობრივებმა რუსებს თავდაცვის გარღვევის საშუალება არ მისცეს. მარტის ბოლოს გაირკვა, რომ რუსული ბლიცკრიგის გეგმები მთლიანად ჩაიშალა. 28 მარტს ოკუპანტებმა ჩერნიგოვის რეგიონიდან უკან დახევა დაიწყეს.

 

ჩერნიგოვში აქტიური საომარი მოქმედებებისა და დაბომბვის დროს, დაზიანდა 147 მაღალსართულიანი კორპუსი, დაზიანდა ან განადგურდა 110 კულტურული ძეგლი, მათ შორის ვასილი ტარნოვსკის სახლი – XIX საუკუნის უნიკალური არქიტექტურული ძეგლი, მე-18 საუკუნის ეკატერინეს ეკლესია და ა.შ.

 

ქალაქში აღდგენის პროცესი დაიწყო, თუმცა სარაკეტო თავდასხმები გრძელდება.

 

2023 წლის აგვისტოში რუსული ბალისტიკური რაკეტა ქალაქის ცენტრში ჩერნიგოვის რეგიონალურ მუსიკისა და დრამის თეატრს მოხვდა. 160-ზე მეტი ადამიანი დაშავდა, 7 კი დაიღუპა.

 

რუსული აგრესია და ფართომასშტაბიანი ომი, რომელიც უკრაინის წინააღმდეგ 2 წლის წინ, 2022 წლის 24 თებერვალს დაიწყო, ამ დრომდე გრძელდება. პუტინის “სპეციალურ სამხედრო ოპერაციას” დღემდე ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქე და სამხედრო ემსხვერპლა, დაღუპულია 500-ზე მეტი ბავშვი, ათასობით მოზარდი კი რუსეთმა ქვეყნიდან გაიყვანა. უკრაინელების გვერდით იბრძვიან სხვადასხვა ქვეყნების მოქალაქეები, მათ შორის ქართველები – რუსეთის ომს 50-ზე მეტი ქართველი მებრძოლის სიცოცხლე უკვე ემსხვერპლა. 

 

აშშ და დასავლეთი ეხმარებიან უკრაინას შეიარაღებით და ფინანსურად, მაგრამ პოლიტიკური თამაშები პუტინის სასტიკ ომშიც თამაშად რჩება, რაც ხელს უშლის სრული დახმარების აღმოჩენას და ოკუპანტის დამარცხებას, თუმცა მსოფლიო ლიდერები ერთხმად თანხმდებიან, რომ უკრაინამ უნდა გაიმარჯვოს და კრემლის დიქტატორი უკრაინაში უნდა დამარცხდეს.