კონფლიქტი ირანსა და პაკისტანს შორის – ემუქრება თუ არა მსოფლიოს ახალი დიდი ომი აღმოსავლეთში?

რამდენიმე დღეა, მსოფლიო მედიის მთავარი სიახლე არა უკრაინის ომი ან საბრძოლო მოქმედებები ღაზას სექტორში, არამედ ირანის და პაკისტანის დაპირისპირებაა, რომელიც რა თქმა უნდა, ჯდება რეგიონში ზოგადი ესკალაციის კონტექსტში, რომელიც გასული წლის 7 ოქტომბერს “ჰამასის” მიერ ისრაელზე თავდასხმით დაიწყო, თუმცა  მხარეთა განცხადებებითა და ქმედებებით თუ ვიმსჯელებთ, სრულმასშტაბიანი ომის დაწყება მრავალი მონაწილით ჯერჯერობით მოსალოდნელი არ არის.

 

16 იანვარს ირანმა სარაკეტო და დრონებით იერიში მიიტანა პაკისტანის სასაზღვრო პროვინცია ბელუჯისტანზე. იქ ცხოვრობენ ბელუჯები – სუნიტი მუსლიმები, რომლებიც ასევე ცხოვრობენ ირანსა და ავღანეთში. 1970-იანი წლებიდან მოყოლებული, ბელუჯებს შორის იყო სეპარატისტული მოძრაობები, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას.

 

ერთ-ერთი ასეთი დაჯგუფების ბაზებზე, რომელიც ძირითადად ირანის ტერიტორიაზე მოქმედებს და თეირანის მიერ დარტყმის სამიზნედ გამოცხადდა, თითქოს თავდასხმა განხორციელდა  პაკისტანის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ისლამაბადმა განაცხადა, რომ თავდასხმის შედეგად მხოლოდ მშვიდობიანი მოქალაქეები დაშავდნენ, მათ შორის ორი ბავშვი დაიღუპა.

 

არაკოორდინირებულმა და მოულოდნელმა თავდასხმამ, გამოიწვია პაკისტანის რეაქცია, როგორც დიპლომატიურ, ისე სამხედრო დონეზე. ხუთშაბათს პაკისტანელებმა საპასუხო დარტყმები განახორციელეს ირანის ტერიტორიაზე – ისევ, თითქოს ბელუჯისტანის სეპარატისტების ბაზების წინააღმდეგ. თეირანის ოფიციალური ინფორმაციით, დაიღუპა ცხრა ადამიანი, მათ შორის ოთხი ბავშვი.

 

როგორც CNN აღნიშნავს, ირანი და პაკისტანი დიდი ხანია, ებრძვიან ბელუჯისტანის სეპარატისტულ დაჯგუფებებს, თითოეული თავის მხარეს, მაგრამ ერთმანეთის ტერიტორიებზე დარტყმა “უაღრესად უჩვეულო” ინციდენტია.

 

თუმცა, ირანსა და პაკისტანს შორის (რომელიც ასევე ფლობს ბირთვულ იარაღს) მკვეთრ ესკალაციას არ უნდა ველოდოთ. თეირანმა და ისლამაბადმა უკვე გამოაქვეყნეს ხაზგასმულად შემრიგებლური განცხადებები, რომლებიც ერთმანეთს “მეგობრულ” და “ძმურ” ქვეყნებსაც კი უწოდებდნენ.

 

პაკისტანზე თავდასხმა არ არის ერთადერთი შემთხვევა ბოლო დღეებში, როდესაც ირანი უშუალოდ და არა მისი მარიონეტების მეშვეობით თავს ესხმის მეზობელ ქვეყნებს. 15 იანვარს, ირანელებმა დაბომბეს ერაყის ქურთისტანი და სირია. პირველ შემთხვევაში, სამიზნე იდენტიფიცირებული იყო, როგორც “ისრაელის მოსადის” გარკვეული ბაზები ჩრდილოეთ ერაყში, მეორეში – “ანტიირანული ტერორისტების ბაზები” იდლიბის რეგიონში, რომელსაც დამასკო არ აკონტროლებს. ნებისმიერი პასუხი ერაყიდან, სირიიდან, ქურთები, ამერიკელები და რეგიონის სხვა გამოჩენილი მოთამაშეები არ გაჰყვნენ. ერაყის, სირიის, ქურთების, ამერიკელებისა და რეგიონის სხვა მნიშვნელოვანი მოთამაშეების მხრიდან საპასუხო ქმედებები არ ყოფილა.

 

ცხადია, ირანის მკვეთრად გაზრდილი აქტივობა დაკავშირებულია, ერთი მხრივ, ისრაელსა და მეორე მხრივ, ირანის მოკავშირე “ჰამასსა” და “ჰეზბოლას” შორის მიმდინარე საომარ მოქმედებებთან, რაც  თეირანს უბიძგებს, განახორციელოს აგრესიული ქმედებები საკუთარი სახელით.

“ჰუსიტები” და წითელი ზღვა

 

გლობალურად, ახლო აღმოსავლეთში მრავალმხრივი კონფლიქტის ყველაზე თვალსაჩინო ფრონტი ახლა წითელი ზღვაა, სადაც იემენის “ჰუსიტები” აგრძელებენ სისტემატურ შეტევას სამოქალაქო გემებზე. “ჰუსიტები” ითვლებიან ირანის ერთ-ერთ მთავარ მარიონეტულ ძალად; მათი აქტივობის ზრდა დაკავშირებულია ღაზას სექტორში ტერორისტების წინააღმდეგ ისრაელის ოპერაციასთან.

 

წითელი ზღვა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სავაჭრო გზაა, რომლის მეშვეობითაც მსოფლიო ვაჭრობის 10-15% ხორციელდება. თავდასხმების მუდმივი საფრთხის გამო, მსოფლიოს არაერთმა წამყვანმა ტვირთ გამზიდავმა უკვე გამოაცხადა, რომ ისინი გადაამისამართებენ თავიანთ გემებს წითელი ზღვიდან აფრიკის გვერდის ავლით – რითაც გემის მგზავრობა აზიიდან ევროპაში ან პირიქით ორი კვირით გახანგრძლივდება და ხდება უფრო ძვირი საწვავის ხარჯების გამო.

 

წითელ ზღვაში საკონტეინერო გემების მთლიანი ნაკადი უკვე დაახლოებით 10-ჯერ შემცირდა, სავაჭრო ქსელებმა კოლაფსი დაიწყო და რიგი ანალიტიკოსები უკვე ადარებენ სიტუაციას კორონავირუსული პანდემიის დროს ლოგისტიკურ კრიზისთან. ნავთობისა და გაზის გიგანტი Shell-ის შეფასებით, მოკლევადიან პერსპექტივაში წითელ ზღვაში კრიზისმა შეიძლება გამოიწვიოს ნავთობის ფასების 5-10%-ით ზრდა.

 

“ჰუტისების” დასამშვიდებლად კოალიციამ შეერთებული შტატებისა და ბრიტანეთის მეთაურობით განხორციელდა თავდასხმების სერია მათ სამხედრო ობიექტებზე. თუმცა, ამ დრომდე მათი აქტივობის შემცირება არ ყოფილა. ჯგუფის ხელმძღვანელობა აცხადებს, რომ ის გააგრძელებს გემების ტერორს წითელ ზღვაში, სანამ ისრაელი არ შეწყვეტს ოპერაციას ღაზას სექტორში.

 

როგორც CNN აღნიშნავს, რეგიონში დაძაბულობის ამჟამინდელი ზრდა ირანს სარგებელს მოუტანს, მაგრამ გარკვეულ მომენტამდე.

 

“თუ ეს შედარებით დაბალი ინტენსივობის შეტაკებები გადაიზრდება შეერთებულ შტატებთან სრულმასშტაბიან ომში, თეირანის გასამხედროებული პარტნიორები შესაძლოა, განადგურების წინაშე აღმოჩნდნენ. ეს საფრთხეს შეუქმნის ირანის მზარდ გავლენას რეგიონში, დაარტყამს მის საგარეო პოლიტიკას და შექმნის პრობლემებს ქვეყნის შიგნით, სადაც რეჟიმი ჯერ კიდევ ერთი წლის წინ დაწყებული საპროტესტო აქციების წინაშეა”, – წერს გამოცემა.

 

ისრაელი, “ჰამასი” და “ჰეზბოლა”

 

კონფლიქტის მიმდინარე რაუნდი რეგიონში დაიწყო ოქტომბერში ისრაელზე “ჰამასის” თავდასხმით და ღაზას სექტორში ისრაელის არმიის საპასუხო ოპერაციით და როგორც ახლა ჩანს, ჯერ კიდევ ძალიან შორს არის დასრულებამდე. IDF-მა შეძლო ღაზას ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილის კონტროლი და მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა ტერორისტების ინფრასტრუქტურას, თუმცა ისინი კვლავ ინარჩუნებენ შეიარაღებული წინააღმდეგობის გაწევისა და ისრაელის ტერიტორიის დაბომბვის უნარს. გადაწყვეტილი არ არის არც ასზე მეტი მძევლის გათავისუფლების საკითხი, რომლებიც ტერორისტების ტყვეობაში არიან.

 

მრავალი დასავლელი და ახლო აღმოსავლეთის დიპლომატებისა და შუამავლების მცდელობები, მოეწყოთ ზავის მორიგი რაუნდი და მძევლების გათავისუფლება, ჯერჯერობით წარუმატებელი აღმოჩნდა – “ჰამასი” უარს ამბობს შეთანხმებაზე ღაზაში ისრაელის ოპერაციის სრული შეწყვეტის გარეშე, ხოლო ისრაელის ხელმძღვანელობა აპირებს “ჰამასის” ლიკვიდაცია ბოლომდე მიიყვანოს.

 

ბოლო დროს სულ უფრო მეტი ყურადღება ეთმობა კიდევ ერთ ჩრდილოეთ ფრონტს – მუდმივ შეტაკებებს ისრაელელებსა და “ჰეზბოლას” მებრძოლებს შორის, რომლებიც სამხრეთ ლიბანში არიან დაფუძნებული. ისრაელის ხელისუფლება იძულებული გახდა სასაზღვრო ზოლის მცხოვრებლების ევაკუაცია მოეხდინა. ამავდროულად, “ჰეზბოლა” აპირებს განაგრძოს შეტევა ისრაელის სასაზღვრო ტერიტორიებზე, სანამ ის არ შეწყვეტს ოპერაციას ღაზას სექტორში.

 

IDF აქტიურად ამზადებს რეზერვისტებს სამხრეთ ლიბანში შესაძლო ოპერაციისთვის. ”მე არ ვიცი, როდის დაიწყება ომი ჩრდილოეთში, მაგრამ შემიძლია გითხრათ, რომ ალბათობა იმისა, რომ ეს მოხდება უახლოეს თვეებში, გაცილებით მაღალია, ვიდრე წარსულში,” – განაცხადა ისრაელის შტაბის უფროსმა ჰერცი ჰა-ლევიმ.

 

სრულფასოვანი მეორე ფრონტის პოტენციური გახსნა იმ შემთხვევაში, თუ ისრაელი “ჰეზბოლას” წინააღმდეგ სახმელეთო ოპერაციას განახორციელებს, საფრთხეს უქმნის რეალურ ესკალაციას მთელ რეგიონში და საომარი მოქმედებების ახალ დონეზე გადასვლას მრავალი სახელმწიფოსა და გასამხედროებული ფორმირებების მონაწილეობით. ირანის ყველა მარიონეტულ ჯგუფს შორის “ჰეზბოლა” ხომ ყველაზე ღირებულად ითვლება.